Homiladorlikning 12-haftasi

Bolangiz bu haftada

Birinchi trimestr nihoyasiga yetmoqda: bolangizning ichki a’zolari va mushaklari o‘sib, kuchayib bormoqda.

• Skelet. Hozircha skelet yumshoq to‘qimadan iborat, u asta-sekin qotib, suyakka aylanmoqda.
• Yurak. Bolaning yurak urishini UZI (ultratovush tekshiruvi) orqali ko‘rish mumkin.
• Jinsiy a’zolar. Ular allaqachon shakllangan, lekin bolaning qiz yoki o‘g‘il ekanini UZIda odatda keyinroq aniqlash mumkin bo‘ladi.
• Harakat. Bola qimirlaydi, ammo bu harakatlarni sezishga hali erta.

O‘lchami

Boshidan dumg‘azasigacha taxminan 5,4 sm — bitta olxo‘ri kattaligida. Bola hali juda kichik bo‘lgani uchun bu muddatda uning vazni ko‘rsatilmaydi. Bular — o‘rtacha ko‘rsatkichlar: bolangiz aynan shu o‘lchamda bo‘lishi shart emas.

Tanangizda nimalar o‘zgarmoqda

Ko‘p ayollar shu haftalarda o‘zini ancha yaxshi his qila boshlaydi: gormonlar biroz tinchlanadi. Belingiz biroz kengayib, ko‘kragingiz kattalashadi. Qorin qachon va qanchalik bilinishi gormonlarga, homiladorlikdan oldingi vazningizga, avval necha marta tuqqaningizga va qorin mushaklarining kuchiga bog‘liq. Shuning uchun qorningizning kattaligiga qarab homiladorlik yaxshi kechyaptimi-yo‘qmi, deb xulosa chiqarib bo‘lmaydi.

• Ko‘ngil aynishi kamaymoqda. Ko‘pchilikda u asta-sekin o‘tib ketadi, ba’zilarda esa uzoqroq davom etadi — bu ham tabiiy hol. Ishtahangiz ochilib, «bolaga ovqat yetyaptimi?» degan xavotir paydo bo‘lishi mumkin. Odatdagi, xilma-xil ovqat yetarli.
• Qorinda tortishish. Hayz paytidagidek yengil tortishish bo‘lishi mumkin. Og‘riq yengil bo‘lsa va holatingizni o‘zgartirganda, dam olganda yoki hojatga borganingizdan keyin o‘tib ketsa, odatda xavotirga o‘rin yo‘q.
• Teri va soch. Yuzda qo‘ng‘ir dog‘lar (xloazma, «homiladorlik niqobi») paydo bo‘lishi, teri yog‘lanib, husnbuzar toshishi mumkin, sochlar esa qalinlashib, yaltiroq bo‘ladi. Homiladorlikda teri quyoshda tezroq kuyishi mumkin: himoya darajasi yuqori krem surting va oftobda uzoq qolmang.
• Boshqa belgilar. Jig‘ildon qaynashi, qorin dam bo‘lishi, bosh og‘rig‘i, bosh aylanishi, ko‘krak og‘rishi, hidlarga sezgirlik, oq rangli ajralma ham shu davrga xos.

Bu hafta nima qilish kerak

• Birinchi skriningdan o‘ting. O‘zbekiston milliy protokoliga ko‘ra, birinchi trimestr skriningi 11 haftadan 13 hafta 6 kungacha o‘tkaziladi. U UZI va qon tahlilidan iborat: homiladorlik muddati aniqlanadi, egizaklar bor-yo‘qligi tekshiriladi va Daun sindromi kabi xromosoma kasalliklari ehtimoli baholanadi.
• Natijani to‘g‘ri tushuning. Skrining tashxis qo‘ymaydi: u faqat ehtimollik yuqori yoki past ekanini ko‘rsatadi. Ehtimollik yuqori chiqsa, qo‘shimcha tekshiruv taklif etiladi. Tushunmagan joyingizni shifokordan qayta so‘rang.
• Ko‘rikni kechiktirmang. Hali akusher-ginekologga yozilmagan bo‘lsangiz, oilaviy poliklinikangizga boring: birinchi ko‘rik 12-haftagacha bo‘lishi tavsiya etiladi.
• Vitaminlarni tartibga soling. Foliy kislotasini kamida 12-haftagacha ichish tavsiya etiladi, undan keyin ham ichsangiz, bolaga zarar qilmaydi. Milliy protokol homiladorlarga temir va foliy kislotasini har kuni ichishni tavsiya qiladi — dozani shifokor belgilaydi. Bir nechta vitamin majmuasining tarkibini tekshirmasdan birga ichmang: A vitamini (retinol) va baliq jigari yog‘i homiladorlikda tavsiya etilmaydi.
• Qayerda tug‘ishni o‘ylab ko‘ring. Kuchingiz qaytgach, yaqin atrofdagi tug‘ruqxonalar haqida bilib oling. Keyin fikringizni o‘zgartirsangiz ham bo‘ladi.

Ovqatlanish va harakat

• Ikki kishilik ovqat kerak emas. Hozir qo‘shimcha kaloriya talab qilinmaydi. Faqat 28-haftadan boshlab kuniga 200 kkal qo‘shsangiz bo‘ladi — bu taxminan ikki bo‘lak butun donli non.
• Sut va qatiqni xavfsiz tanlang. Sutni qaynatib iching. Qatiq, suzma, qaymoq va pishloq qaynatilgan yoki pasterizatsiyalangan sutdan tayyorlangan bo‘lsin: xom sut mahsulotlarida homila uchun xavfli listeriya bakteriyasi bo‘lishi mumkin.
• Go‘sht, tuxum va ko‘katlar. Go‘shtning ichida pushti rang va qon qolmaguncha pishiring, tuxumning sarig‘i qotguncha qaynating. Meva, sabzavot va ko‘katlarni tuproq qolmaguncha yaxshilab yuving. Jigar va jigar qo‘shilgan taomlardan voz keching: ularda A vitamini juda ko‘p.
• Oz-ozdan harakat qiling. Kuchingiz qaytayotgan bo‘lsa, kuniga 10 daqiqalik tez yurishdan boshlang va tanangizga quloq soling.

Yaqinlaringiz qanday yordam berishi mumkin

Turmush o‘rtog‘ingiz skrining UZIsiga siz bilan birga borishi mumkin — bolaning yurak urishini birga ko‘rish ikkingiz uchun ham quvonchli lahza. Xushxabarni qarindoshlarga qachon aytishni birgalikda hal qiling: ko‘p ayollar buni birinchi UZIdan keyin, 12-haftadan so‘ng aytadi, chunki bu paytga kelib homila tushishi xavfi kamayadi. Ishtahangiz ochilgan kunlarda uyda meva, qatiq kabi foydali yeguliklar bo‘lishini yaqinlaringiz ta’minlashi mumkin. Xavotir yoki tushkunlik sezsangiz, buni ichingizda saqlamang — oilangiz bilan ham, shifokor bilan ham gaplashing.

Bilasizmi?

Shu kungacha bolani sariqlik xaltachasi oziqlantirib kelgan bo‘lsa, taxminan 12-haftada bu vazifani yo‘ldosh o‘z zimmasiga oladi.

Sizga dalda

Qorningiz dugonangiznikidan katta yoki kichik ko‘rinsa, o‘zingizni boshqalarga solishtirmang — sizning kechinmalaringiz ham muhim. Birinchi trimestrni bosib o‘tganingizni o‘zingizga yoqadigan tarzda nishonlang: o‘zingiz haqingizda bir-ikki qator yozing, suratga tushing yoki shunchaki yaxshilab dam oling. Yaqinlaringizga bemalol ayting: «Bugun men uchun kichik bayram — uy ishlarini ertaga qilamiz».

Darhol shifokorga murojaat qiling, agar:

• qindan oz bo‘lsa ham qon kelsa yoki ichki kiyimda qonli dog‘ ko‘rinsa;
• qon ko‘p ketsa (prokladka tezda ho‘l bo‘lib qolsa) yoki qorin qattiq og‘risa;
• qon ketishi bilan birga yelka uchida og‘riq paydo bo‘lsa;
• ko‘nglingiz aynib, boshingiz qattiq aylansa yoki hushingizdan ketsangiz;
• qindan suyuqlik kelsa yoki ajralmaning rangi, hidi o‘zgarsa;
• to‘satdan nafasingiz qisib, ko‘kragingiz og‘risa — buni qorin o‘sishiga yo‘ymang;
• harorat 38 °C va undan yuqori bo‘lsa.

Manbalar

• NHS — Homiladorlikning 12-haftasi
• NHS — Homiladorlikda skrining tekshiruvlari
• O‘zbekiston Sog‘liqni saqlash vazirligi — Antenatal parvarish bo‘yicha milliy klinik protokol (2024)
• NHS — Homiladorlikda vitaminlar va qo‘shimchalar
• NHS — Homiladorlikda ehtiyot bo‘lish kerak bo‘lgan taomlar
• NHS — Homiladorlikda ko‘p uchraydigan muammolar
• NHS — Homiladorlikda qorin og‘rig‘i
• NHS — Homiladorlikda qon ketishi
• NHS — Shoshilinch yordam talab qiladigan belgilar
• NHS — Homiladorlikda ruhiy salomatlik