Homiladorlikning 13-haftasi

Bolangiz bu haftada

Tabriklaymiz, homiladorlikning uchdan bir qismi ortda qoldi! Bolangiz tobora chaqqonlashib bormoqda.

• Harakatlar. Bola qo‘l-oyoqlarini qimirlatmoqda. Avvaliga uning harakatlari uzuq-yuluq va tartibsiz bo‘ladi, keyin esa ancha tartibli va aniq tus oladi. Siz ularni hozircha sezmaysiz — buni his qilishingizga hali bir necha hafta bor.
• Emish mashqi. Ba’zi bolalar ona qornidayoq barmog‘ini so‘radi. Shu tariqa emish refleksi rivojlanadi — tug‘ilgach, u ovqatlanish uchun kerak bo‘ladi.
• Jinsiy bezlar. Qiz bolada tuxumdonlar, o‘g‘il bolada moyaklar ichkarida to‘liq shakllandi, tashqi a’zolarda esa so‘nggi o‘zgarishlar ro‘y bermoqda.

O‘lchami

Boshidan dumg‘azasigacha taxminan 7,4 sm — bitta kivi kattaligida. Bola hali juda kichik bo‘lgani uchun bu muddatda uning vazni ko‘rsatilmaydi. Bular — o‘rtacha ko‘rsatkichlar, har bir bola o‘z sur’atida o‘sadi.

Tanangizda nimalar o‘zgarmoqda

Bachadon yuqoriga va oldinga qarab o‘smoqda, shuning uchun qorningiz asta-sekin bilina boshlashi mumkin. Bachadon yuqoriga ko‘tarilib, qovuqqa bosim kamayishi bilan tez-tez hojatga chiqish odatda kamayadi. Tos sohasiga qon quyilishi kuchaygani sababli ayrim ayollarda jinsiy mayl ortadi. Chanqoq ham kuchayishi mumkin — ko‘proq suyuqlik iching. Agar shifokoringiz cheklov qo‘ymagan bo‘lsa, homiladorlikda er-xotin yaqinligi xavfsizdir.

• Milklar qonashi. Homiladorlikda milklar ko‘pincha shishib, og‘riydi va tish yuvganda qonaydi. Yumshoq tish cho‘tkasidan foydalaning, tishlarni yuqoridan pastga, aylanma harakatlar bilan avaylab tozalang. Kuniga ikki marta tish yuving, shirin yegulik va ichimliklarni kamaytiring, tarkibida spirt bo‘lmagan og‘iz chayish vositasini tanlang. Qusgandan keyin og‘zingizni toza suv bilan chayqang — bu tish emaliga zarar yetkazuvchi kislotani yuvib ketadi.
• Qabziyat (ich qotishi). Tolaga boy taomlar, ko‘p suv va muntazam harakat yordam beradi. Shunga qaramay ich qotishi davom etsa, faqat uy usullari bilan cheklanmang: shifokoringiz homiladorlikda ruxsat etilgan davoni tanlab beradi. O‘z bilgichingizcha dori ichmang.
• Boshqa belgilar. Burun qonashi, bosh og‘rig‘i, issiqlik sezish, qo‘l-oyoqlarning biroz shishishi, boldir tortishishi, qorin yonida sanchiq, yuzda qo‘ng‘ir dog‘lar — bular ham shu davrda ko‘p uchraydi.

Birinchi trimestr oxirida ahvol yengillashishi mumkin, ammo bu hammada bir vaqtda bo‘lmaydi: kimdir allaqachon tetiklashgan bo‘lsa, kimdir hali ham ko‘ngil aynishidan qiynalayotgan bo‘lishi mumkin.

Bu hafta nima qilish kerak

• Skrining muddatini o‘tkazib yubormang. Birinchi trimestr skriningi 13 hafta 6 kungacha o‘tkaziladi. Hali o‘tmagan bo‘lsangiz, shu haftadayoq akusher-ginekologingizga murojaat qiling.
• Stomatologga boring. Milliy protokolga ko‘ra, homilador ayol birinchi ko‘rikdayoq tish shifokoriga yuboriladi. Milkingiz qonayotgan yoki og‘riyotgan bo‘lsa, borishni kechiktirmang: homiladorlikda tish shifokori ko‘rigi ayniqsa muhim.
• Suvchechak va qizilchadan ehtiyot bo‘ling. Bu kasalliklar homiladorlikda xavfli. Suvchechak yoki qizilcha bilan og‘rigan bemor bilan muloqotda bo‘lsangiz yoki badaningizga toshma toshsa, darhol shifokorga ayting: qon tahlili sizda immunitet bor-yo‘qligini ko‘rsatadi.
• Mushuk va qo‘ylardan ehtiyot bo‘ling. Mushuk axlatida toksoplazma paraziti bo‘lishi mumkin, shuning uchun mushuk tuvagini tozalashni boshqa oila a’zolaringizga topshiring. Tuproq bilan ishlaganda qo‘lqop kiying. Qo‘y qo‘zilaganda yordam bermang, qo‘y sog‘mang va yangi tug‘ilgan qo‘zilarga yaqinlashmang.
• Qo‘lingizni tez-tez yuving. Ayniqsa ovqat tayyorlash va ovqatlanishdan oldin, xom go‘shtni ushlagandan keyin. Xom go‘sht uchun alohida pichoq va taxtakach ishlating.

Ovqatlanish va harakat

• Xilma-xil ovqatlaning. Mosh, yasmiq, no‘xat, tuxum, yaxshi pishgan go‘sht, baliq, sabzavot va sut mahsulotlari dasturxoningizda muntazam bo‘lsin. Sut mahsulotlaridagi kalsiy sizga ham, bolaga ham kerak.
• Go‘sht chala pishmasin. Xom yoki chala pishgan go‘sht, salyami kabi quritilgan kolbasalar va qaynatilmagan echki suti toksoplazmoz manbai bo‘lishi mumkin.
• Vazn qo‘shish — har kimda har xil. «Hamma 10–12 kg qo‘shishi kerak» degan umumiy qoida yo‘q. Milliy protokolga ko‘ra, homiladorlikdan oldingi vazni me’yorida bo‘lgan ayolga 11,5–16 kg, ortiqcha vaznli ayolga 7–11,5 kg qo‘shish tavsiya etiladi, vazn yetishmasa, bu ko‘rsatkich yuqoriroq bo‘ladi. Vaznning asosiy qismi odatda 20-haftadan keyin qo‘shiladi. Homiladorlik — parhez tutadigan vaqt emas. O‘zingizga mos ko‘rsatkichni shifokor bilan aniqlab oling.
• Harakatdan to‘xtamang. Muntazam piyoda yurish ichak ishini yaxshilaydi va kayfiyatni ko‘taradi.

Yaqinlaringiz qanday yordam berishi mumkin

Bu haftada oila a’zolaringiz sizni infeksiyalardan asrashga yordam berishi mumkin: mushuk tuvagini tozalash, yangi tuqqan qo‘ylarga qarash va qo‘y sog‘ishni boshqalar o‘z zimmasiga olgani ma’qul. Turmush o‘rtog‘ingiz stomatologga yozilishingizga ko‘maklashishi mumkin. Qarindoshlar vazningiz yoki qorningiz haqida gap ochsa, yaqinlaringiz bu mavzuni ohista boshqa tomonga burib yuborgani yaxshi.

Bilasizmi?

Toksoplazmoz mushukni silashdan yoki uyda mushuk boqishdan yuqmaydi. Xavf mushuk axlati, ifloslangan tuproq va chala pishgan go‘shtdan keladi.

Sizga dalda

O‘zgalarning ko‘kragingiz, qorningiz yoki vazningiz haqidagi gap-so‘zlari yoqmasligi tabiiy. O‘zingizga g‘amxo‘rlik qilish tarozi ko‘rsatkichiga bog‘liq emas. Bemalol aytishingiz mumkin: «Keling, mening tanam haqida gaplashmaylik».

Darhol shifokorga murojaat qiling, agar:

• qindan qon kelsa;
• qabziyat bilan birga qorin qattiq og‘risa yoki qussangiz;
• najasda qon ko‘rinsa;
• suvchechak yoki qizilcha bilan og‘rigan bemor bilan muloqotda bo‘lgan bo‘lsangiz yoki badaningizga toshma toshsa;
• tana harorati ko‘tarilib, bosh va tomoq og‘rig‘i, tana qaqshashi kabi grippga o‘xshash belgilar paydo bo‘lsa;
• milklar qattiq shishib og‘risa yoki tishlar qimirlab qolsa;
• xavotir yoki tushkunlik uzoq davom etib, kundalik hayotingizga xalaqit bersa — yordam so‘rash uchun tug‘ruqni kutib o‘tirmang.

Manbalar

• NHS — Homiladorlikning 13-haftasi
• O‘zbekiston Sog‘liqni saqlash vazirligi — «Antenatal parvarish, xavf guruhidagi homiladorlarni olib borish» milliy klinik protokoli (2024)
• NHS — Bolaga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan infeksiyalar
• NHS — Toksoplazmoz va undan saqlanish
• NHS — Milk kasalligi
• NHS — Homiladorlik davrida ovqatlanish
• NHS — Homiladorlikda vazn ortishi
• NHS — Qabziyatni yengillashtirish
• NHS — Homiladorlik davrida ruhiy salomatlik