Homiladorlikning 14-haftasi

Bolangiz bu haftada

Ikkinchi trimestr boshlandi! Bolangizning qiyofasi tobora chaqaloqqa o‘xshab bormoqda.

• Bosh va tana. Boshi yumaloqlashib, tanasiga nisbatan mutanosib bo‘lib bormoqda.
• Buyraklar ishlamoqda. Bola oz-ozdan qog‘onoq suvini yutadi, u oshqozonga tushadi, so‘ng buyraklar uni peshob sifatida ajratib chiqaradi.
• Tepinish. Bola qorinda tepinadi, lekin siz buni hali sezmaysiz. Shifokor qorningizga qo‘yiladigan kichik asbob yordamida uning yurak urishini eshitishi mumkin.
• Yo‘ldosh. U bolaga oziq moddalar, kislorod va gormonlar yetkazib beradi, karbonat angidrid kabi keraksiz moddalarni olib ketadi. Yo‘ldosh bachadon devoriga mahkam yopishgan va bola bilan kindik orqali bog‘langan.

O‘lchami

Boshidan dumg‘azasigacha taxminan 8,5 sm, vazni 90 g atrofida — bitta limon kattaligida. Bular — o‘rtacha ko‘rsatkichlar: bolangiz biroz kattaroq yoki kichikroq bo‘lishi mumkin.

Tanangizda nimalar o‘zgarmoqda

Ko‘p ayollar shu haftalarda charchoq va ko‘ngil aynishi kamayganini, kuch va ishtaha qaytganini sezadi. Ammo bu hammada bir vaqtda bo‘lmaydi: tetiklik sezmasangiz, bu ham tabiiy hol. Qorin dam bo‘lishi sababli qorningiz bir kunning o‘zida goh kattaroq, goh kichikroq ko‘rinishi mumkin.

• Ko‘krakda sarg‘ish dog‘lar. Ichki kiyimingizda sarg‘ish dog‘lar ko‘rsangiz, bu, ehtimol, og‘iz suti (uvuz) — tanangiz ishlab chiqaradigan ilk sut. Biror o‘zgarish xavotirga solsa, shifokorga ko‘rsating.
• Issiqlik va terlash. Gormonlar va teriga qon oqimi ortgani sababli o‘zingizni odatdagidan issiqroq his qilasiz. Tabiiy matodan tikilgan keng kiyim kiying, xonani salqin tuting, tez-tez yuvining.
• Bosh aylanishi. O‘tirgan yoki yotgan joyingizdan sekin turing. Tik turganda boshingiz aylansa, tezda o‘tiring; chalqancha yotganda aylansa, yonboshingizga o‘giriling.
• Boshqa belgilar. Milk va burun qonashi, jig‘ildon qaynashi, qabziyat, boldir tortishishi, qorin yonboshidagi sanchiq — bular ham shu davrga xos.

Homiladorlikda xavotirlar ko‘payib, turmush o‘rtog‘ingiz bilan munosabatlarda ham taranglik paydo bo‘lishi mumkin. His-tuyg‘ularingiz haqida gaplashing, uddalay olmayotgandek bo‘lsangiz, shifokoringizga ayting.

Bu hafta nima qilish kerak

• Tos tubi mushaklarini mashq qildiring. Bu mushaklar mustahkam bo‘lsa, kulganda, aksirganda yoki yo‘talganda peshob tomib ketmaydi. Peshob chiqarayotganda uni to‘xtatmoqchi bo‘lgandek mushaklarni qising, so‘ng bo‘shating. Mashqni to‘g‘ri bajarayotganingizni shifokordan so‘rang, ayniqsa peshob tutolmaslik yoki og‘riq bo‘lsa.
• Safarni rejalashtiring. Ko‘p ayollar uchun safarga eng qulay payt — homiladorlikning 4–6-oylari. Yo‘lga tibbiy hujjatlaringizni oling va boradigan joyingizda qayerdan tibbiy yordam olish mumkinligini oldindan bilib qo‘ying. Samolyotda uchsangiz, aviakompaniya qoidalari va sug‘urta shartlarini alohida tekshiring.
• Uzoq yo‘lda harakatlaning. 4 soatdan uzoq safarda qon quyqalari hosil bo‘lish xavfi biroz ortadi. Ko‘proq suv iching, taxminan har 30 daqiqada turib yuring, mashinada esa tez-tez to‘xtab, oyoqlaringizni yozing. Xavfsizlik kamarining diagonal tasmasi ko‘kraklar orasidan, pastki tasmasi esa qorin ustidan emas, uning ostidan o‘tsin.
• Qulay holatda uxlang. Hozircha qulay bo‘lsa, qorin bilan yotib uxlash mumkin. 28-haftadan keyin esa yonboshlab uxlash bola uchun xavfsizroq. Kechasi chalqancha uyg‘onib qolsangiz, xavotir olmang — shunchaki yonboshingizga o‘giriling.
• Uy dopplerini ishlatmang. Bolaning yurak urishini uy asbobi bilan o‘zingiz tekshirishingiz ishonchli emas: yurak urishini eshitsangiz ham, bu bola sog‘lom ekanini kafolatlamaydi.

Ovqatlanish va harakat

• Ko‘proq yeyish shart emas. Ishtahangiz ochilgan bo‘lsa ham, bolaga hozir qo‘shimcha kaloriya kerak emas. Haddan tashqari vazn qo‘shish sizga ham, bolaga ham foyda bermaydi.
• Foydali yegulik tanlang. Ovqatlanishlar oralig‘ida qorningiz ochsa, pechene va shirinlik o‘rniga meva qo‘shilgan qatiq, o‘rik qoqisi, anjir yoki olxo‘ri qoqisi, sabzi va bodring, sabzavotli yoki dukkakli sho‘rva, sutli bo‘tqa yeng.
• Muntazam harakat qiling. Shifokor cheklov qo‘ymagan bo‘lsa, haftasiga 150 daqiqa o‘rtacha faollik tavsiya etiladi, shu jumladan haftasiga ikki marta mushaklarni mustahkamlovchi mashqlar, masalan, homiladorlar uchun yoga. Milliy protokol ham kuniga 20–30 daqiqa o‘rtacha jismoniy faollikni tavsiya qiladi. Endi boshlayotgan bo‘lsangiz, kuniga 10 daqiqadan boshlab, asta-sekin ko‘paytiring.
• Xavfsiz mashq qiling. Issiq kunlarda salqinroq vaqtni tanlang, yoningizga suv oling. Och qoringa mashq qilmang — boshingiz aylanishi mumkin. Yiqilish yoki qoringa zarba tegish xavfi bor sport turlaridan voz keching. Noqulaylik sezsangiz, qizib ketsangiz yoki behollashsangiz, to‘xtang.

Yaqinlaringiz qanday yordam berishi mumkin

Kechki salqinda turmush o‘rtog‘ingiz bilan birga sayr qilish — ham harakat, ham dildan suhbat uchun yaxshi imkoniyat. Uzoq safarga yolg‘iz chiqmang: mashinani navbatma-navbat haydang yoki boshqa birov boshqarsin. Yaqinlaringiz sizni tinglashga vaqt topsin — xavotirlaringizni ichingizda saqlamang.

Bilasizmi?

Yo‘ldoshda sizning qoningiz va bolaning qoni bir-biriga juda yaqin oqadi, lekin aralashmaydi. Bu muhim, chunki ona va bolaning qon guruhi har xil bo‘lishi mumkin.

Sizga dalda

Harakat qilish uchun maxsus sport kiyimi yoki qimmat mashg‘ulotlar shart emas: uyingiz yaqinidagi sayr va o‘zingizda bor qulay kiyim ham kayfiyatingizni ko‘taradi. O‘zingizga qulay sur’atda harakatlaning va dam olishga ham vaqt ajrating. Charchasangiz, bemalol ayting: «Bugun biroz dam olaman, sayrni ertaga davom ettiramiz».

Darhol shifokorga murojaat qiling, agar:

• qindan qon kelsa;
• qorin qattiq og‘risa yoki og‘riq 30–60 daqiqa dam olgandan keyin ham o‘tmasa;
• hushingizdan ketsangiz yoki boshingiz qattiq aylansa;
• mashq paytida og‘riq, bosh aylanishi yoki kuchli nafas qisishi boshlansa — mashqni to‘xtating va yordam so‘rang;
• to‘satdan nafasingiz qisib, ko‘kragingiz og‘risa;
• safar paytida yoki undan keyin oyog‘ingiz to‘satdan shishib ketsa.

Manbalar

• NHS — Homiladorlikning 14-haftasi
• NHS — Homiladorlik davrida jismoniy faollik
• NHS — Homiladorlik davrida safarlar
• NHS — Homiladorlikda ovqatlanish va foydali yeguliklar
• NHS — Homiladorlikda ko‘p uchraydigan muammolar
• NHS — Bolaning harakatlari va uy dopplerlari
• NHS — Homiladorlikda qorin og‘rig‘i
• NHS — Shoshilinch yordam talab qiladigan belgilar
• O‘zbekiston Sog‘liqni saqlash vazirligi — Antenatal parvarish bo‘yicha milliy klinik protokol (2024)
• JSST, PLOS Medicine 2017 — UZI bo‘yicha homila vazni (11-jadval)