Homiladorlikning 11-haftasi

Bolangiz bu haftada

Ikkinchi trimestrga atigi ikki hafta qoldi, bolangiz esa tobora kichkina odamchaga o‘xshab bormoqda.

• Barmoqlar. Qo‘l va oyoq barmoqlari bir-biridan ajralmoqda, ularda jajji tirnoqlar paydo bo‘ldi. Kichkina quloqchalar ham shakllandi.
• Tana. Boshi hali katta, lekin tanasi tez o‘sib, asta-sekin rostlanib bormoqda.
• Harakat. Bola bachadonda tepinib, aylanib turadi, lekin siz buni yana bir necha hafta sezmaysiz.
• Jinsi. Bolaning jinsini qorin shakli yoki ishtahangizga qarab emas, UZI (ultratovush tekshiruvi) orqali bilish mumkin — odatda 20-hafta atrofida.

O‘lchami

Boshidan dumg‘azasigacha taxminan 4,1 sm — bitta o‘rik kattaligida. Vazni bu muddatda hali ko‘rsatilmaydi. Bular — o‘rtacha ko‘rsatkichlar, bolangiz ulardan biroz farq qilishi tabiiy hol.

Tanangizda nimalar o‘zgarmoqda

Tanangizda endi odatdagidan bir yarim baravargacha ko‘p qon aylanmoqda. Bu qon bachadonni oziqlantiradi, lekin sizni issiq bosishi, terlatishi va boshingizni aylantirishi mumkin — bu dam olish kerakligining belgisi. Bu davrdagi gormonal o‘zgarishlar charchoq va ta’sirchanlikka sabab bo‘lishi mumkin. Qorin biroz bilina boshlagani sari mushak va boylamlar cho‘ziladi.

• Qorin atrofidagi og‘riq. Boylamlar cho‘zilganda qorinning pastki qismida, ko‘pincha bir tomonda, sanchiqli og‘riq bo‘lishi mumkin. Og‘riq yengil bo‘lsa va holatingizni o‘zgartirganda, dam olganda yoki hojatga borgandan keyin o‘tib ketsa, xavotirga o‘rin yo‘q. Qattiq og‘risa, shifokorga ko‘rining.
• Issiq bosishi va terlash. Tabiiy matodan, masalan, paxtadan tikilgan keng kiyim kiying, xonani salqin tuting, ventilyatordan foydalaning va tez-tez yuvining.
• Bosh aylanishi. Tik turganingizda boshingiz aylansa, tezda o‘tiring; o‘tib ketmasa, yonboshlab yoting. Chalqancha yotganda boshingiz aylansa, yonboshingizga o‘giriling.
• Charchoq. Kimdadir ahvol yengillasha boshlaydi, kimdadir ko‘ngil aynishi va charchoq davom etadi — ikkalasi ham tabiiy. Piyoda yurish kabi yengil harakat tetiklik berishi mumkin.
• Boshqa belgilar. Jig‘ildon qaynashi, qorin dam bo‘lishi, teri yog‘lanishi, kayfiyat o‘zgarishi, bosh og‘rig‘i, oq sutsimon ajralma ham bo‘lishi mumkin.

Bu hafta nima qilish kerak

• Skrining UZIsiga boring. Milliy protokol bo‘yicha birinchi skrining 11-haftadan 13 hafta 6 kungacha o‘tkaziladi. UZIda bolaning o‘lchamlariga qarab muddat aniqlashtiriladi, egizaklar bor-yo‘qligi ko‘riladi va bo‘yin ortidagi suyuqlik qatlami o‘lchanadi. Qondan esa yana ikki ko‘rsatkich aniqlanadi. Shu davrda qon, peshob tahlillari va qon bosimi ham tekshiriladi. Tekshiruvga qovuq to‘la holda kelish kerakmi — oldindan so‘rang.
• Skrining — sizning tanlovingiz. Har qanday tekshiruv nima uchun kerakligi va natijasi nimani anglatishi haqida tushunarli tilda to‘liq ma’lumot olishga haqlisiz. Tekshiruvdan voz kechish huquqingiz ham bor, lekin ba’zi tekshiruvlar faqat ma’lum muddatda o‘tkazilishini unutmang.
• Genetik maslahat haqida so‘rang. Siz yoki turmush o‘rtog‘ingizda irsiy kasallik bo‘lsa, oldingi farzandingizda tug‘ma nuqson bo‘lgan bo‘lsa yoki turmush o‘rtog‘ingiz bilan qarindosh bo‘lsangiz, genetik maslahat tavsiya etiladi.
• Savollaringizni yozib qo‘ying. Ko‘rikka ro‘yxat bilan boring. Notanish atamani oddiy so‘zlar bilan tushuntirib berishni so‘rashga uyalmang.

Ovqatlanish va harakat

• Foliy kislotasi. Uni kamida 12-haftagacha ichish tavsiya etiladi. Undan keyin ham ichsangiz, bolaga zarar qilmaydi — davom ettirish kerakmi-yo‘qmi, shifokoringiz aytadi.
• D vitamini. Ko‘chada badaningizning ko‘p qismini yopib yursangiz yoki ko‘p vaqtni xonada o‘tkazsangiz, D vitamini yetishmasligi mumkin. Bunday holda uni yil bo‘yi ichish tavsiya etiladi; dozasini shifokoringizdan so‘rang.
• Ko‘proq suv iching. Issiq kunlarda va ko‘p terlaganingizda suvni odatdagidan ko‘proq iching.
• Yengil harakat qiling. Mashq paytida qizib ketmang: salqin joyda shug‘ullaning, o‘zingizni noqulay his qilsangiz, juda isib ketsangiz yoki ahvolingiz yomonlashsa, darhol to‘xtating.

Yaqinlaringiz qanday yordam berishi mumkin

Skrining natijasi kutilgandan boshqacha chiqsa, keyingi qadamlarni turmush o‘rtog‘ingiz bilan birga, shoshilmasdan muhokama qiling: qanday qaror qabul qilsangiz ham, bu sizning shaxsiy tanlovingiz. Issiq bosib, boshingiz aylanadigan kunlarda og‘ir uy ishlarini yaqinlaringiz o‘z zimmasiga olsin, xonani salqin tutishga yordam bersin. Xohlasangiz, kimdir UZIga siz bilan birga borishi mumkin.

Bilasizmi?

Shu paytgacha bolangizni sariqlik xaltachasi oziqlantirib keldi. Endi bu vazifani yangi a’zo — yo‘ldosh o‘z zimmasiga olmoqda!

Sizga dalda

Mehr va ishonch tajriba ortgani sari o‘sib borishi mumkin. Kun bo‘yi bola haqida o‘ylashingiz yoki darhol kuchli mehr his qilishingiz shart emas: hayotingizda dam olish, ish, do‘stlar va o‘z qiziqishlaringiz uchun ham joy bor.

Darhol shifokorga murojaat qiling, agar:

• qindan qon kelsa;
• qorin qattiq og‘risa yoki og‘riq 30–60 daqiqa dam olgandan keyin ham o‘tmasa;
• qusish shu qadar kuchli bo‘lsaki, hatto suv ham ichingizda turmasa;
• peshob qilganda achishsa, to‘satdan tez-tez peshob qistasa yoki peshob loyqa, pushti, qizil yoki jigarrang bo‘lsa;
• qindan suyuqlik oqsa yoki noodatiy ajralma paydo bo‘lsa;
• hushdan ketsangiz yoki ahvolingiz keskin yomonlashsa.

Manbalar

• NHS — Homiladorlikning 11-haftasi
• O‘zbekiston Sog‘liqni saqlash vazirligi — «Antenatal parvarish, xavf guruhidagi homiladorlarni olib borish» milliy klinik protokoli (O‘zbekiston, 2024)
• NHS — Skrining nimani ko‘rsatadi
• NHS — 12-haftalik UZI
• NHS — Homiladorlikda UZI
• NHS — Skrining natijasi va keyingi qadamlar
• NHS — Homiladorlikda qorin og‘rig‘i
• NHS — Issiq bosishi, bosh aylanishi va boshqa muammolar
• NHS — Foliy kislotasi va D vitamini
• NHS — Homiladorlikda xavfsiz jismoniy faollik
• NHS — Homiladorlikda qon ketishi
• NHS — Homiladorlikda kuchli qusish