Homiladorlikning 6-haftasi

Bolangiz bu haftada

Bolangiz hali mosh donasidek jajji, lekin juda tez o‘sib, o‘zgarib bormoqda. Buning uchun kerakli hamma narsani u sizdan oladi.

• Qo‘l va oyoqlar. Bo‘lajak qo‘l-oyoqlar o‘rnida kichik bo‘rtmalar — kurtaklar paydo bo‘ldi.
• Bosh va yurak. Bosh bo‘ladigan joyda bo‘rtiq, yurak turgan joyda esa kichik do‘nglik ko‘rinadi. Quloqlar o‘rnida mitti botiqlar bor.
• Ichki a’zolar. Jigar, miya, suyak va mushaklar shakllanmoqda.
• Yurak urishi. Ba’zan qin orqali o‘tkaziladigan UZIda (ultratovush tekshiruvi) yurak urishini ko‘rish mumkin.

O‘lchami

Boshidan dumg‘azasigacha taxminan 0,6 sm — bir dona mosh kattaligida. Bola hali juda kichkina, shuning uchun bu muddatda vazni ko‘rsatilmaydi. Bular — o‘rtacha ko‘rsatkichlar: bolangiz aynan shu o‘lchamda bo‘lishi shart emas.

Tanangizda nimalar o‘zgarmoqda

Tashqaridan hali hech narsa bilinmaydi, lekin gormonlar tanangizni qayta sozlamoqda. Ko‘ngil aynishi va charchoq ayniqsa birinchi 12 haftada ko‘p uchraydi.

• Ko‘ngil aynishi. Kunning istalgan vaqtida bo‘lishi mumkin, lekin ko‘pincha uyg‘ongan zahoti kuchliroq bo‘ladi. Kuniga uch mahal to‘yib yeyish o‘rniga olti mahal oz-ozdan ovqatlaning. Ba’zilarga zanjabilli choy yoki pechene, boshqalarga muz bo‘lagini so‘rish yordam beradi. Maxsus bilaguzuk taqish yoki bilakning ichki tomonini barmoq bilan bosib turish ham yengillik berishi mumkin.
• Qusish. Qusgandan keyin bir stakan suvga bir choy qoshiq ichimlik sodasi solib, og‘zingizni chayqang: bu tish emalini me’da kislotasidan asraydi.
• Tez-tez peshobga chiqish. Bu erta homiladorlikka xos. Ammo peshob qilganda achishsa yoki og‘risa, shifokorga ayting: bu infeksiya belgisi bo‘lishi mumkin.
• Ajralma. Oq, sutsimon, yoqimsiz hidi bo‘lmagan ajralmaning ko‘payishi tabiiy hol: u infeksiyaning qindan bachadonga o‘tishiga to‘sqinlik qiladi. Siqmaydigan, paxtadan tikilgan ichki kiyim kiying, xushbo‘y sovun ishlatmang. Ajralma yashil yoki sariq tusga kirsa, yoqimsiz hid paydo bo‘lsa yoki qichishish bezovta qilsa, o‘zingizcha dori ichmay, shifokorga ko‘rining: homiladorlikda ba’zi dorilarni qo‘llash mumkin emas.
• Qorin pastida tortishish va qon dog‘i. Hayz paytidagidek yengil tortishish bo‘lishi mumkin. Ichki kiyimda oz miqdorda qon dog‘ini ko‘rsangiz ham, shifokorga xabar bering.
• Boshqa belgilar. Ba’zi taomlarni birdan yoqtirib, boshqalaridan ko‘nglingiz qolishi, hidlarni o‘tkir sezish, ko‘krak og‘rishi, bosh og‘rig‘i, yuzda qo‘ng‘ir dog‘lar, sochning qalinlashishi ham bo‘lishi mumkin.

Ko‘pchilik ayollar 12-haftadan keyin o‘zini ancha yaxshi his qila boshlaydi.

Bu hafta nima qilish kerak

• Hisobga turing. Oilaviy poliklinikangizga boring. O‘zbekiston milliy protokoliga ko‘ra, homiladorlik davomida 8 marta ko‘rikdan o‘tish tavsiya etiladi, birinchisi — 12-haftagacha.
• Erta UZI natijasini to‘g‘ri tushuning. Hayz sanasi bo‘yicha hisoblangan muddat ba’zan haqiqiysidan farq qiladi, chunki hayz sikli har kimda har xil. Shuning uchun yurak urishi hali ko‘rinmasa, shifokor kamida 7 kundan keyin UZIni takrorlashi mumkin. Qayta tekshiruvni kutish homiladorlikka zarar qilmaydi.
• Kuchli qusishni e’tiborsiz qoldirmang. Taxminan 100 ayoldan 1–3 tasida qusish shu darajada kuchli bo‘ladiki, ovqat ham, suv ham ichda turmaydi. Bu giperemezis (homiladorlikdagi o‘ta kuchli qusish) deyiladi va davolashni talab qiladi. Bu sizning aybingiz emas. Oddiy choralar yordam bermasa, shifokor homiladorlikda ruxsat etilgan dori buyuradi.
• Foliy kislotasi dozasini aniqlang. Qandli diabet yoki epilepsiya bo‘lsa, oldingi homiladorlikda bolada miya yoki orqa miya nuqsoni kuzatilgan bo‘lsa, odatdagidan yuqoriroq doza kerak bo‘ladi. Uni faqat shifokor buyuradi.
• Infeksiyalarga tekshiriling. Sizda yoki turmush o‘rtog‘ingizda jinsiy yo‘l bilan yuqadigan infeksiya bo‘lishi mumkin deb o‘ylasangiz, tekshiruvdan o‘ting: ular bolaning rivojlanishiga ta’sir qilishi mumkin.

Ovqatlanish va harakat

• Ko‘ngilni aynitadigan taomlarni kamaytiring. Qovurilgan va yog‘li ovqatlar, achchiq ziravorlar, shokolad, gazli ichimliklar, qahva va quyuq damlangan choy ko‘ngil aynishini kuchaytirishi mumkin.
• Suvni oz-ozdan iching. Bir yo‘la ko‘p emas, kun bo‘yi ho‘plab iching. Ishtahangiz bo‘lmasa, o‘zingizni majburlamang: yoningizda suv va sizga yoqadigan yengil yegulik tursin.
• Zanjabilni taomga qo‘shing. Yangi zanjabilni qirg‘ichdan o‘tkazib, choy damlash mumkin. Zanjabil kapsulalarini esa shifokor yoki farmatsevtdan so‘rab iching.
• Tanangizga quloq soling. Bu hafta iloji boricha ko‘proq dam oling. Kuchingiz bo‘lsa, toza havoda qisqa sayr qiling, lekin och qoringa emas: bu hushdan ketishga olib kelishi mumkin.

Yaqinlaringiz qanday yordam berishi mumkin

Ko‘ngil aynishi va qusish injiqlik emas — buni oila a’zolaringiz ham bilishi muhim. Ovqat pishirilayotganda derazani ochish yoki ventilyatorni yoqib qo‘yish, chiqindini boshqa birov olib chiqishi sizni o‘tkir hidlardan asraydi. Qusish kuchaysa, turmush o‘rtog‘ingiz yoki onangiz sizni shifokorga olib borsin. Ovqat tayyorlab berishni yoki uxlab olishingizga sharoit yaratishni so‘rash — tabiiy hol.

Bilasizmi?

Bu haftada embrionni yupqa, tiniq teri qoplab turadi. Kichkina dumchasi borligi uchun ba’zilar uni itbaliqqa o‘xshatadi!

Sizga dalda

Bugun kamroq ish qilib, o‘zingizga ko‘proq e’tibor berishingiz mumkin. Kuchli ko‘ngil aynishiga yordamsiz chidashingiz shart emas. Bemalol ayting: «Ahvolim og‘ir, shifokorga birga boraylik».

Darhol shifokorga murojaat qiling, agar:

• qindan qon kelsa, ayniqsa qorin og‘rig‘i bilan birga;
• qorinning pastki qismida, ko‘pincha bir tomonda, kuchli yoki to‘xtamaydigan og‘riq bo‘lsa;
• yelka uchida (yelka qo‘lga tutashgan joyda) tushunarsiz og‘riq paydo bo‘lsa;
• boshingiz qattiq aylansa, rangingiz oqarib, hushdan ketayotgandek bo‘lsangiz;
• ichgan suvingiz ham qaytib chiqsa yoki bir sutka davomida hech narsa ichingizda turmasa;
• peshob kam va to‘q rangli bo‘lsa, kuchli holsizlik yoki vazn kamayishi kuzatilsa;
• qusish bilan birga harorat ko‘tarilsa yoki qon qussangiz.

Manbalar

• NHS — Homiladorlikning 6-haftasi
• NHS — Ko‘ngil aynishi va qusish
• NHS — Homiladorlikda kuchli qusish
• ACOG — Ko‘ngil aynishi: nima yordam beradi
• NICE — Juda erta homiladorlikni UZI orqali baholash
• NHS — Homiladorlikda ajralmalar
• NHS — Homiladorlikda qon ketishi
• NHS — Bachadondan tashqari homiladorlik belgilari
• NHS — Foliy kislotasi va vitaminlar
• NHS — Homiladorlikda jismoniy faollik
• O‘zbekiston Sog‘liqni saqlash vazirligi — «Antenatal parvarish, xavf guruhidagi homiladorlarni olib borish» milliy klinik protokoli (O‘zbekiston, 2024)