Homiladorlikning 5-haftasi

Bolangiz bu haftada

Bu hafta bolangizning jajji yuragi shakllanib, taxminan shu kunlarda ilk bor ura boshlaydi.

• Bosh miya va orqa miya. Asab tizimi rivojlanmoqda: bosh va orqa miya juda tez shakllanmoqda.
• Yuz. Yuz shakllana boshladi: mitti burun va ko‘zlar paydo bo‘lmoqda.
• Kindik. Bolaning o‘z qon tomirlari bor. Ularning bir qismi keyinchalik kindikni hosil qiladi — bola kerakli hamma narsani yo‘ldoshdan shu kindik orqali oladi.
• Yo‘ldosh. Hozir shakllanayotgan yo‘ldosh bolani oziq moddalar va kislorod bilan ta’minlaydi, keraksiz moddalarni esa olib chiqib ketadi.
• UZIda. Yurak urishi UZIda qachon ko‘rinishi homiladorlikning aniq muddatiga bog‘liq: muddat taxmin qilingandan biroz kichikroq bo‘lsa, homila hali ko‘rinmasligi mumkin.

O‘lchami

Boshidan dumg‘azasigacha taxminan 0,2 sm — kunjut urug‘idek keladi. Vazni hali o‘lchanmaydi. Tashqi o‘lchami o‘tgan haftadagidek tuyulsa ham, ichki tuzilishi kundan-kunga murakkablashmoqda. Bular — o‘rtacha ko‘rsatkichlar.

Tanangizda nimalar o‘zgarmoqda

Ko‘p ayollar homiladorligini aynan shu haftada bilib qoladi: hayz kechikadi, o‘zini biroz behol his qiladi. Lekin hayz sikli notekis bo‘lsa, kechikish sezilmasligi ham mumkin. Gormonlar ta’m va hid sezishni ham o‘zgartiradi.

• Kuchli charchoq. Dastlabki 12 haftada juda ko‘p uchraydi va bolaga zarar yetkazmaydi. Kunduzi oyoqlaringizni ko‘tarib o‘tiring, yordam taklif qilishsa, rad etmang. Kechqurun choy, qahva va kola ichmang — kofein uyquga xalaqit beradi.
• G‘alati ishtaha. Ba’zi ayollar ma’lum taomlarni juda xohlaydi, ba’zilari esa yo‘q — ikkalasi ham tabiiy. Tuproq kabi yeb bo‘lmaydigan narsalarni yegingiz kelsa, shifokorga ayting: bu temir tanqisligi bilan bog‘liq pika degan holat bo‘lishi mumkin.
• Ko‘ngil aynishi. Kunning istalgan vaqtida bo‘lishi mumkin. Non, guruch kabi yog‘siz taomlardan oz-ozdan, tez-tez yeng, suvni kichik qultumlar bilan iching. Kuniga bir necha marta qusib, ovqat ham, suv ham ichingizda turmasa, bu giperemezis (homiladorlikdagi o‘ta kuchli qusish) bo‘lishi mumkin — u davolanadi, shuning uchun chidab yurmang.
• Xavotir. Har 5 bo‘lajak onadan biri homiladorlikda xavotir yoki stressni boshdan kechiradi — siz yolg‘iz emassiz. Sokin nafas mashqi yordam beradi: burun orqali sekin nafas oling, og‘iz orqali chiqaring, har birida 1 dan 5 gacha sanang. Kamida 5 daqiqa davom ettiring.
• Boshqa belgilar. Tez-tez peshob kelishi, ko‘krak og‘rishi, og‘izda temir ta’mi, kayfiyatning tez o‘zgarishi, qorin dam bo‘lishi, hayzdagidek yengil tortishish.

Belgilar kam bo‘lsa yoki umuman bo‘lmasa, xavotir olmang: har bir homiladorlik o‘ziga xos kechadi.

Bu hafta nima qilish kerak

• Ko‘rikka yozilishni kechiktirmang. Hali yozilmagan bo‘lsangiz, oilaviy poliklinikangizga hozir murojaat qiling. Surunkali kasalliklar va doimiy ichiladigan dorilar haqida erta maslahatlashish ayniqsa muhim.
• Birinchi ko‘rikka tayyorlaning. Unda odatda qon guruhi va rezus omili aniqlanadi, OIV, gepatit B va C, zaxm kabi infeksiyalarga tahlil olinadi. Shifokor turmush o‘rtog‘ingizning qon guruhi, sog‘lig‘i va odatlari haqida ham so‘raydi — buni oldindan bilib oling. Birinchi rejali UZI (ultratovush tekshiruvi) odatda 11–14-haftalarda o‘tkaziladi.
• Yaqinlaringizdan surishtiring. Onangiz yoki opa-singlingiz homiladorlikda o‘ta kuchli qusgan bo‘lsa, sizda ham bunday holat ehtimoli yuqoriroq — shifokoringizga ayting.
• Xavotiringizni ichingizda saqlamang. Bezovta qilayotgan narsalar haqida shifokoringiz, turmush o‘rtog‘ingiz yoki yaqin dugonangiz bilan gaplashing.

Ovqatlanish va harakat

• Temirga boy taomlar. Temir siz va bolangizga qo‘shimcha qon hosil qilish uchun kerak. Loviya, yasmiq, mosh kabi dukkaklilar va mol go‘shtini ko‘proq yeng. Ular bilan birga apelsin, qulupnay, bulg‘or qalampiri yoki brokkoli yesangiz, temir yaxshiroq so‘riladi. Temir preparatini faqat shifokor tavsiya qilsa iching.
• Suvni unutmang. Chanqoq, holsizlik, peshobning kamayishi va to‘q sariq, o‘tkir hidli bo‘lib qolishi tanada suyuqlik yetishmayotganini bildiradi.
• Charchoqqa harakat bilan qarshi turing. Charchagan bo‘lsangiz ham, tushlik paytida biroz sayr qiling: jismoniy faollik charchoqni kamaytiradi.

Yaqinlaringiz qanday yordam berishi mumkin

Bu haftalardagi charchoq ko‘pincha hali hech kim homiladorlikdan xabar topmagan paytga to‘g‘ri keladi, shuning uchun ayniqsa og‘ir tuyuladi. Turmush o‘rtog‘ingiz uy ishlarining bir qismini o‘z zimmasiga olsa, kunduzi dam olishingizga sharoit yaratsa, katta yordam bo‘ladi. Kayfiyatingiz tez-tez o‘zgarsa, yaqinlaringizning sabr bilan tinglashi — ba’zan maslahatdan ham muhimroq.

Bilasizmi?

Bolangizning ko‘zlari allaqachon shakllana boshlagan, ammo ular taxminan 28-haftagacha yumuq holda turadi.

Sizga dalda

Dam olish — ishlarni tugatganingiz uchun mukofot emas, o‘zingizga g‘amxo‘rlikning bir qismi. G‘amxo‘rlikka loyiq bo‘lish uchun qorningiz bilinib turishi yoki charchog‘ingizni kimgadir isbotlashingiz shart emas. Qulayroq bo‘lsa, hozirdanoq erkin, siqmaydigan kiyim tanlang.

Darhol shifokorga murojaat qiling, agar:

• 24 soat davomida ovqat ham, suyuqlik ham ichingizda turmasa;
• peshob juda to‘q rangda bo‘lsa yoki 8 soatdan beri peshob kelmagan bo‘lsa;
• vazningiz kamayayotgan bo‘lsa yoki qon qussangiz;
• qindan qon kelsa;
• qorinning bir tomonida kuchli og‘riq yoki yelka uchida og‘riq bo‘lsa;
• o‘rningizdan turganingizda boshingiz qattiq aylansa yoki hushdan ketsangiz.

Manbalar

• NHS — Homiladorlikning 5-haftasi
• NHS — Homiladorlikda kuchli qusish
• NHS — Ko‘ngil aynishi va qusish
• NHS — Homiladorlikda charchoq va uyqu
• NHS — Stressni kamaytiruvchi nafas mashqi
• O‘zbekiston Sog‘liqni saqlash vazirligi — «Antenatal parvarish, xavf guruhidagi homiladorlarni olib borish» milliy klinik protokoli (2024)
• ACOG — Temir va temirga boy taomlar
• NHS — Homiladorlikda vitaminlar va temir
• RCOG — Erta muddatda UZI va bachadondan tashqari homiladorlik
• NHS — Homiladorlikda qon ketishi
• NHS — Bachadondan tashqari homiladorlik belgilari