Homiladorlikning 16-haftasi

Bolangiz bu haftada

Bolangiz tez o‘smoqda va yaqinda navbatdagi jadal o‘sish bosqichiga kiradi.

• Asab tizimi. U rivojlanishda davom etmoqda, shu tufayli bolaning qo‘l-oyoq harakatlari xilma-xil bo‘lib bormoqda.
• Musht. Bola kaftlarini musht qila oladi va qorinda mushtchalari bilan turtishi mumkin.
• Ilk harakatlar. 17-haftadan boshlab bolaning tepinishini sezishingiz mumkin. Ilk harakatlar yengil g‘imirlash yoki pirpirashga o‘xshaydi, ammo ko‘pchilik ularni keyinroq sezadi, ayniqsa birinchi homiladorlikda.

O‘lchami

Boshidan dumg‘azasigacha taxminan 11,6 sm, vazni 140 g atrofida — bitta avokado kattaligida. Bular — o‘rtacha ko‘rsatkichlar: bolangiz aynan shu o‘lchamda bo‘lishi shart emas.

Tanangizda nimalar o‘zgarmoqda

So‘nggi haftalarda biroz vazn qo‘shgan bo‘lishingiz mumkin. Qorin turli ayollarda turli paytda bilinadi, uning tashqi ko‘rinishiga qarab bolaning rivojlanishini baholab bo‘lmaydi. Bog‘lamlar yumshab, cho‘zilayotgani sababli bel va tos bo‘g‘imlariga yuk tushadi, shuning uchun bel og‘rishi mumkin.

• Qabziyat (ich qotishi). Hojatga chiqish qiyinlashadi, qorin dam bo‘lib og‘rishi, ko‘ngil aynishi mumkin. Har kuni butun donli non, meva-sabzavot, loviya, yasmiq kabi tolaga boy mahsulotlarni yeng. Olma, o‘rik, uzum va mayiz ham ichni yumshatadi. Hojatxonada oyoqlaringiz ostiga past kursicha qo‘ysangiz, ich kelishi osonlashadi. Hojat qistaganda uni kechiktirmang.
• Bel og‘rig‘i. Biror narsani yerdan olayotganda tizzalaringizni bukib, belingizni tik tuting, og‘ir yuk ko‘tarmang. Burilayotganda gavdangizni buramang — oyoqlaringiz bilan qadam tashlab buriling. Xarid qilganda yukni ikki sumkaga teng bo‘ling, o‘tirganda belingizga tayanch qo‘ying. Iliq vanna va uqalash ham yengillik berishi mumkin. Og‘riq kuchli bo‘lsa, shifokoringizga ayting.
• Boshqa belgilar. Milk va burun qonashi, jig‘ildon qaynashi, issiq bosishi, qo‘l-oyoqlarning biroz shishishi, yuzda qo‘ng‘ir dog‘lar — bular ham shu davrda ko‘p uchraydi. Biror belgi sizni juda qiynasa, shifokoringizga ayting.

Bu hafta nima qilish kerak

• Tahlil natijalarini bilib oling. Birinchi ko‘rikda qon guruhi va rezus-omil, kamqonlik, OIV, gepatit B va C, zaxm kabi infeksiyalarga tahlil olinadi. Biror infeksiya aniqlansa, shifokor sog‘lig‘ingizni asrash va infeksiyaning bolaga yuqish xavfini kamaytirish yo‘llarini tushuntiradi.
• Qon bosimi va peshobni tekshirting. Har bir ko‘rikda qon bosimingiz o‘lchanadi va peshobingiz tekshiriladi: peshobda oqsil paydo bo‘lishi preeklampsiya (qon bosimi oshishi bilan kechadigan xavfli asorat) xavfidan darak berishi mumkin.
• Navbatdagi UZI sanasini bilib qo‘ying. Milliy protokolga ko‘ra, keyingi rejali ko‘rik 18–20-haftalarda, ikkinchi trimestr UZI skriningi esa 18-haftadan 20 hafta 6 kungacha o‘tkaziladi.
• Qo‘shimcha tekshiruv haqida so‘rang. Qo‘shimcha tekshiruv taklif qilinsa, uning maqsadi, foydasi, cheklovlari va ehtimoliy xavflarini so‘rang.
• Grippga qarshi emlash haqida so‘rang. Homilador ayollar istalgan muddatda grippni og‘ir o‘tkazishi mumkin, shuning uchun JSST ularni har yili emlashni tavsiya qiladi. Inaktivatsiyalangan, ya’ni tirik virus saqlamaydigan vaksina homiladorlikda qo‘llanadi. Himoya emlangandan keyin ikki hafta ichida shakllanadi, shuning uchun gripp mavsumi boshlanishidan oldin emlangan ma’qul. Mavsum har bir mintaqada o‘z vaqtida keladi — vaksina va muddat haqida oilaviy poliklinikangizdan so‘rang.
• Is gazidan ehtiyot bo‘ling. Gaz plitasi, isitish qozoni, gaz isitgich, tandir, ko‘mir yoki o‘tin yoqiladigan o‘choq nosoz bo‘lsa yoki xona yaxshi shamollatilmasa, is gazi to‘planishi mumkin. Xonalarni muntazam shamollating, jihozlarni mutaxassisga tekshirtirib turing, imkon bo‘lsa, is gazi datchigini o‘rnating. Sigaret tutunida ham is gazi bor.

Ovqatlanish va harakat

• Suv ichishni unutmang. Tolali taomlarni ko‘paytirganda suvni ham ko‘proq iching.
• Temir preparati va qabziyat. Temir preparatlari ichni qotirishi mumkin. Ularni o‘zingizcha to‘xtatmang: shifokoringiz boshqa turini tavsiya qilishi mumkin.
• Bel uchun mashq. To‘rt oyoqlab turing: tizzalar tos ostida, kaftlar yelkalar ostida. Qorin mushaklarini ichkariga tortib, belingizni shiftga qarab ohista bukraytiring, boshingiz bo‘shashib pastga tushsin. Tirsaklaringizni qotirib olmang, faqat qulay darajada harakatlaning — bu mashq qorin mushaklarini mustahkamlaydi.
• Har kuni yuring. Muntazam piyoda sayr ichak ishini yaxshilaydi, butun homiladorlik davomidagi jismoniy faollik esa bel va tos og‘rig‘ining oldini olishga yordam beradi.

Yaqinlaringiz qanday yordam berishi mumkin

Ko‘rikka yaqin insoningiz bilan borishni istasangiz, uni taklif qiling — bu faqat sizning qaroringiz. Turmush o‘rtog‘ingiz uydagi gaz jihozlari va mo‘rilarni tekshirtirishni, xonalarni shamollatib turishni o‘z zimmasiga olishi mumkin. Uyda chekmaslik sizni tutundan ham, is gazidan ham asraydi. Og‘ir xarid sumkalari va suv idishlarini ko‘tarishni yaqinlaringizga qoldiring.

Bilasizmi?

Bolangiz endi qovog‘ini solishi yoki jilmayishi mumkin! To‘g‘ri, hozircha bular tasodifiy harakatlar: u yuz mushaklarini boshqarishni hali o‘rganmagan.

Sizga dalda

Shifokordan sekinroq gapirishni yoki yana bir bor tushuntirishni so‘rashga haqlisiz. Savollaringizni oldindan telefoningizga yozib oling. Bemalol ayting: «Kechirasiz, buni oddiyroq tushuntirib bera olasizmi?» Savol berish va taklif etilgan tekshiruvni tushunish — sizning haqqingiz.

Darhol shifokorga murojaat qiling, agar:

• qindan qon kelsa yoki qorin qattiq og‘risa;
• peshob qilganda og‘riq yoki achishish bo‘lsa, ayniqsa isitma bilan birga;
• ajralmaning rangi yoki hidi o‘zgarsa, qichishish paydo bo‘lsa;
• bel og‘rig‘i bilan birga isitma, qindan qon kelishi yoki qovurg‘alar ostida, yon tomonda og‘riq bo‘lsa;
• qabziyat bilan birga qorin og‘risa yoki najasda qon ko‘rinsa;
• xonada bosh og‘rig‘i, bosh aylanishi, ko‘ngil aynishi va holsizlik paydo bo‘lib, tashqariga chiqqanda yengillashsa — bu is gazidan zaharlanish belgisi bo‘lishi mumkin: darhol toza havoga chiqing.

Manbalar

• NHS — Homiladorlikning 16-haftasi
• NHS — Skrining nimani ko‘rsatadi
• O‘zbekiston Sog‘liqni saqlash vazirligi — Antenatal parvarish bo‘yicha milliy klinik protokol (2024)
• Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti (JSST) — Grippning oldini olish va emlash
• NHS — Homiladorlikda emlashlar
• NHS — Is gazidan zaharlanish
• NHS — Qabziyatni yengillashtirish
• NHS — Homiladorlikda bel og‘rig‘i
• NHS — Peshob yo‘llari infeksiyalari
• NHS — Homiladorlikda qon ketishi
• NHS — Shoshilinch yordam talab qiladigan belgilar
• JSST, PLOS Medicine 2017 — UZI bo‘yicha homila vazni (11-jadval)