Homiladorlikning 9-haftasi

Bolangiz bu haftada

Bolangizning yuzi tobora tanish qiyofaga kirib bormoqda.

• Yuz. Ko‘zlarini qovoqlar yopib turibdi, jajji og‘iz va hatto mitti ta’m bilish so‘rg‘ichlari bor tilcha paydo bo‘ldi.
• Qo‘l va oyoq panjalari. Ular shakllanmoqda, lekin barmoqlar hali yo‘q — ularning o‘rnida faqat chiziqchalar bor.
• Ichki a’zolar. Yurak, miya, o‘pka, buyraklar va ichaklar rivojlanmoqda, suyaklar hosil bo‘la boshladi.
• Jinsiy a’zolar. Ular ham shakllana boshladi, ammo bolaning jinsini odatda 18–21-haftalarda o‘tkaziladigan UZIda (ultratovush tekshiruvi) bilish mumkin.
• Harakat. Bola tez o‘zgarmoqda, lekin uning harakatlarini siz hali sezmaysiz: odatda ular 16–24-haftalar orasida seziladi.

O‘lchami

Boshidan dumg‘azasigacha taxminan 2,2 sm — bitta uzum donasi kattaligida. Bu muddatda vazni hali ko‘rsatilmaydi. Bular — o‘rtacha ko‘rsatkichlar: bolangiz aynan shu o‘lchamda bo‘lishi shart emas.

Tanangizda nimalar o‘zgarmoqda

O‘tgan haftalarda homiladorlik gormoni — xorionik gonadotropin miqdori har 2–3 kunda ikki baravar oshib bordi va 9-haftada eng yuqori darajaga yetadi. Estrogen va progesteron gormonlari ham ko‘paygan: ular bachadonga qon oqimini kuchaytiradi. Ko‘krak kattalashib, belingiz biroz kengayishi mumkin. Ba’zi ayollar bu davrni kayfiyat goh ko‘tarilib, goh tushib turadigan payt deb ta’riflaydi. Yaxshi xabar: bir oydan keyin ikkinchi trimestr boshlanadi va ko‘pchilikning ahvoli ancha yengillashadi.

• Kuchli charchoq. Bu birinchi 12 haftaga xos va bolaga zarar qilmaydi. Kunduzi oyoqlaringizni ko‘tarib o‘tiring, yordam taklif qilishsa, rad etmang. Kechasi uxlay olmasangiz, tushdan keyin va kechqurun mizg‘ib olmaslikka harakat qiling.
• Ko‘ngil aynishi. Kun bo‘yi oz-ozdan ovqatlanish qondagi qand miqdorini bir maromda ushlab turadi va ko‘ngil aynishini kamaytirishi mumkin.
• Kayfiyat o‘zgarishi. Charchoq va tez asabiylashish homiladorlikda tabiiy hol. Lekin ko‘pincha tushkun, umidsiz holatda bo‘lsangiz va avval yoqqan narsalar endi quvontirmasa, shifokorga ayting.
• Ajralma. Hidsiz, oq yoki sutsimon ajralmaning ko‘payishi — tabiiy holat. Qichishish, noodatiy hid yoki peshob qilganda og‘riq bo‘lsa, ko‘rikka yoziling.
• Boshqa belgilar. Og‘izda temir ta’mi, ko‘krak og‘rishi, bosh og‘rig‘i, qorin dam bo‘lishi, yuzda qo‘ng‘ir dog‘lar, hayzdagidek yengil tortishish bo‘lishi mumkin. O‘zingizni bu ro‘yxatga solishtirib tekshirish shart emas: har bir homiladorlik o‘zgacha kechadi.

Bu hafta nima qilish kerak

• Odatiy faolligingizni davom ettiring. O‘zingizni yaxshi his qilsangiz va shifokor cheklov qo‘ymagan bo‘lsa, avval qilib yurgan mashg‘ulotlaringizdan voz kechishingiz shart emas. Faqat yiqilish yoki qoringa zarba tegish xavfi bor mashg‘ulotlardan saqlaning.
• Yosh bolalardan yuqadigan infeksiyadan ehtiyot bo‘ling. Uyda kichik bolalar bo‘lsa, ularning tagini almashtirgandan keyin qo‘lingizni sovunlab yuving, ularni yuzidan emas, boshidan o‘ping, bitta qoshiq yoki idishdan birga foydalanmang. Bu sitomegalovirus (bolaga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan keng tarqalgan virus) yuqish xavfini kamaytiradi.
• Hayvonlardan ehtiyot bo‘ling. Qo‘y sog‘ish, qo‘ylarning qo‘zilashiga qarashish va yangi tug‘ilgan qo‘zilarni ushlashdan saqlaning: ulardan toksoplazmoz (bolaga zarar yetkazishi mumkin bo‘lgan parazit kasalligi) yuqishi mumkin. Mushuk axlatini tozalamang, tomorqada qo‘lqop kiyib ishlang va keyin qo‘lingizni yuving.
• Aniq yordam so‘rang. «Charchadim» deyish o‘rniga «Bugun bozorga sen borib kel» yoki «Uyni yig‘ishtirib qo‘y» deb aniq iltimos qiling.

Ovqatlanish va harakat

• Foydali yeguliklar. Charchaganda pechene va shirinlikka qo‘l cho‘ziladi, lekin foydaliroq narsa tanlang: qaynatilgan tuxum va butun donli non, sabzi bo‘laklari bilan no‘xat pyuresi (humus), non bilan pishloq, qatiq bilan meva, o‘rik yoki anjir qoqisi.
• Nonushtani o‘tkazib yubormang. Har kuni to‘yimli nonushta qilsangiz, kun davomida yog‘li va shirin narsalarga kamroq qo‘l cho‘zasiz.
• Sut mahsulotlari. Sut, qatiq va pishloqda siz va bola uchun kerakli kalsiy bor.
• Harakat kayfiyatni ko‘taradi. Muntazam harakat uyqu va kayfiyatni yaxshilaydi. Tavsiya etilgan haftalik 150 daqiqa faollikni bir yo‘la bajarish shart emas: qisqa kunlik mashg‘ulotlar ham hisobga kiradi. Haftasiga ikki marta mushaklarni mustahkamlovchi mashqlar qiling — yoga yoki xarid sumkasini ko‘tarish ham shunga kiradi.

Yaqinlaringiz qanday yordam berishi mumkin

Bu haftalarda turmush o‘rtog‘ingiz bozor-o‘charni, mushuk yoki chorva parvarishini o‘z zimmasiga olishi mumkin. Katta farzandlaringiz bo‘lsa, kechqurunlari ularni cho‘miltirish va yotqizishni yaqinlaringiz bajargani ma’qul — shunda siz ertaroq uxlab olasiz. Kayfiyatingiz tez o‘zgarsa, yaqinlaringiz buni tushunish bilan qabul qilsin.

Bilasizmi?

Bolangizning ko‘zlari kattalashib, ularga biroz rang kirdi. Barcha chaqaloqlar ko‘k ko‘z bilan tug‘iladi degan gap — afsona: ko‘z rangi ota-onaning genlariga qarab kulrangdan qop-qoragacha bo‘lishi mumkin va ko‘pincha tug‘ilgandan keyin o‘zgaradi.

Sizga dalda

Bolangizga yaqinlik hissi asta-sekin paydo bo‘lishi mumkin — shoshilish kerak emas. Hozir kuchli «onalik hissi»ni sezmasangiz, bu siz yomon onasiz degani emas. Yangi rolingizga ko‘nikish uchun vaqt kerak, bu orada esa o‘zingizga g‘amxo‘rlik qilavering.

Darhol shifokorga murojaat qiling, agar:

• qindan qon kelsa, hatto oz bo‘lsa ham;
• qorin qattiq og‘risa yoki og‘riq 30–60 daqiqa dam olgandan keyin ham o‘tmasa;
• qindan to‘satdan suyuqlik kelsa yoki noodatiy ajralma paydo bo‘lsa;
• harorat 38 °C va undan yuqori bo‘lsa yoki qaltirab ketsangiz;
• peshob qilganda og‘risa, peshob loyqa, pushti yoki qizg‘ish rangda bo‘lsa;
• hushdan ketsangiz yoki keskin holsizlanib qolsangiz.

Manbalar

• NHS — Homiladorlikning 9-haftasi
• NHS — Homiladorlikda charchoq va uyqu
• NHS — Kayfiyat o‘zgarishi va tushkunlik
• NHS — Homiladorlikda ajralmalar
• NHS — Homiladorlik davrida jismoniy faollik
• NHS — Bolaga ta’sir qilishi mumkin bo‘lgan infeksiyalar
• NHS — Homiladorlikda sog‘lom ovqatlanish
• NHS — Homiladorlikda qorin og‘rig‘i
• NHS — Homiladorlikda qon ketishi
• NHS — Homiladorlikda yordam talab qiladigan belgilar