Homiladorlikning 8-haftasi

Bolangiz bu haftada

Taxminan shu paytdan boshlab bolangiz «embrion» emas, «homila» deb atala boshlaydi.

• Qo‘llar. Ular uzayib bormoqda. Tananing yuqori qismi pastki qismidan tezroq o‘sgani uchun ular hozircha oyoqlardan kattaroq.
• Oyoqlar. Ular ham uzaymoqda, lekin tizza, to‘piq, son va oyoq barmoqlari hali shakllanmagan.
• Bosh. Bukilib turgan jajji bosh asta-sekin rostlana boshladi.
• Yurak va kislorod. Yurak tana bo‘ylab qon haydaydi, lekin bola havodan nafas olmaydi. Kislorod va oziq moddalarni u kindik orqali yo‘ldoshdan oladi, chiqindi moddalar esa shu yo‘l orqali sizning qoningizga o‘tadi.

O‘lchami

Boshidan dumg‘azasigacha taxminan 1,6 sm — bitta malina kattaligida. Vazni esa bunday erta muddatda ko‘rsatilmaydi. Bular — o‘rtacha ko‘rsatkichlar, ular har bir bolada biroz farq qiladi.

Tanangizda nimalar o‘zgarmoqda

Yo‘ldosh bolani oziq moddalar va kislorod bilan ta’minlashga, chiqindi moddalarni chiqarib yuborishga tayyorlanmoqda. Buning uchun u mayda shoxchalar chiqarib, bachadon devoriga birikmoqda. Qorin dam bo‘lgani va ko‘krak biroz kattalashgani sababli odatiy kiyimlar tor kelishi mumkin, lekin qorin bilinishiga hali bir necha hafta bor.

• Tez-tez peshobga chiqish. Kattalashayotgan bachadon qovuqni bosadi. Tunda tez-tez uyg‘onib ketsangiz, suyuqlikni kunduzi ko‘proq, kechqurun esa kamroq iching. Peshob chiqarayotganda og‘riq bo‘lsa yoki peshobda qon ko‘rinsa, bu peshob yo‘llari infeksiyasi belgisi bo‘lishi mumkin — bir sutka ichida shifokorga ko‘rining.
• Ko‘krak sezgirligi. Ko‘krakni qulay tutib turadigan, siqmaydigan ichki kiyim va kengroq libos tanlang. Buning uchun maxsus kiyim sotib olish shart emas.
• Kayfiyat o‘zgarishi va xavotir. Kayfiyat tez-tez o‘zgarishi, asabiylik va xavotir bo‘lishi mumkin. Ko‘proq dam oling va tashvishlaringizni ichingizda saqlamang. Xavotir doimiy bo‘lib, uyqu va kundalik hayotingizga xalaqit bersa, unga shunchaki chidamang — shifokorga ayting, buning chorasi bor.
• Og‘izda temir ta’mi. Og‘izdagi yoqimsiz ta’m sabab suv ichish qiyin bo‘lsa, saqich chaynang yoki so‘rma konfet so‘ring.
• Boshqa belgilar. Charchoq, ko‘ngil aynishi, hidlarga sezgirlik, bosh og‘rig‘i, sutsimon oq ajralmalar, hayz paytidagidek yengil tortishishlar ham shu davrga xos.

Bu hafta nima qilish kerak

• Birinchi ko‘rikka tayyorlaning. Oxirgi hayzning birinchi kuni, oldingi homiladorliklar, surunkali kasalliklar va ichayotgan dorilaringizni yozib oling. Shifokor bo‘yingiz, vazningiz va qon bosimingizni o‘lchaydi, tug‘ruq muddatini hayz sanasi va UZI (ultratovush tekshiruvi) asosida hisoblaydi. Sizni terapevt va stomatolog ko‘rigiga ham yo‘naltiradi.
• Tahlillarni topshiring. Birinchi ko‘rikda qon guruhi va rezus-omil, kamqonlik, OIV, gepatit B va C, zaxm (sifilis) tekshiriladi, peshob tahlili olinadi. Infeksiya erta aniqlansa, o‘z vaqtida davolash bolaga yuqish xavfini kamaytiradi.
• Kayfiyatingiz haqida ham gapiring. Ko‘rikda faqat jismoniy belgilarni emas, uyqu, oiladagi munosabatlar va ruhiy holatingizni ham muhokama qilishingiz mumkin. Qanday his qilayotganingizni ochiq ayting: shifokor sizga yordam berishga doim tayyor.
• G‘ayrioddiy ishtahani yashirmang. Bo‘r, loy, tuproq, muz yoki qog‘oz kabi yeb bo‘lmaydigan narsalarni yegingiz kelsa, ularni yemang va shifokorga ayting. Bu istak temir tanqisligi belgisi bo‘lishi mumkin — qon tahlili buni aniqlaydi.

Ovqatlanish va harakat

• Temirga boy taomlar. Go‘sht, to‘q yashil bargli ko‘katlar, mosh, no‘xat, loviya, yasmiq, o‘rik qoqisi, olxo‘ri qoqisi va mayiz temirga boy. Choy va qahvani ko‘p ichish esa temirning so‘rilishini qiyinlashtiradi.
• Jigardan voz keching. Ko‘pchilik temir uchun jigar yeyishni maslahat beradi, lekin homiladorlikda jigar va undan tayyorlangan taomlarni yemang: undagi A vitaminining ko‘pligi bolaga zarar yetkazishi mumkin.
• Xotirjamlik uchun harakat qiling. Yurish, suzish va homiladorlar yogasi xavotir va zo‘riqishni kamaytiradi, qolaversa, ular xavfsizdir. Nafas mashqlari va meditatsiya ham tinchlanishga yordam beradi. Har kuni o‘zingizga yoqadigan biror ishga vaqt ajratishga harakat qiling.

Yaqinlaringiz qanday yordam berishi mumkin

Uydagilardan kimdir chekadigan bo‘lsa, uyda va yoningizda chekmasligi kerak: tamaki tutuni sizga ham, bolaga ham zarar qiladi. Xohlasangiz, turmush o‘rtog‘ingiz ko‘riklarga siz bilan birga borishi mumkin — milliy protokol ham ayolning xohishiga ko‘ra bo‘lajak otani homiladorlik kuzatuviga jalb qilishni tavsiya etadi. Kayfiyatingiz o‘zgarganda sizga tanbeh beradigan emas, balki sabrli va gapingizga quloq soladigan inson kerak.

Bilasizmi?

«Fetus» (homila) so‘zi lotin tilidan olingan bo‘lib, «zurriyot» degan ma’noni anglatadi. Bolangiz endi ana shu nom bilan ataladi.

Sizga dalda

Har kuni tetik yurishingiz va kulib turishingiz shart emas. «Men kuchsiz bo‘lib qoldim» deb o‘ylash o‘rniga, o‘zingizga «Hozir menga ko‘proq yordam kerak» deb ayting. Homiladorlikda ham o‘z qiziqishlaringiz va shaxsiy chegaralaringiz bo‘lishiga to‘la haqlisiz.

Darhol shifokorga murojaat qiling, agar:

• to‘satdan nafas qisib qolsa yoki yotganingizda ham nafas yetishmasa;
• ko‘krak qafasi og‘risa yoki siqilsa;
• yo‘talganda qon chiqsa;
• hushingizdan ketsangiz yoki boshingiz qattiq aylansa;
• qindan qon kelsa yoki qorinning pastki qismi qattiq og‘risa;
• tana harorati 38 °C yoki undan yuqori bo‘lsa;
• o‘zingizga yoki boshqalarga zarar yetkazish fikri paydo bo‘lsa.

Manbalar

• NHS — Homiladorlikning 8-haftasi
• Filadelfiya bolalar shifoxonasi — Homilaning qon aylanishi va yo‘ldoshning vazifasi
• NHS — Homiladorlikda ruhiy salomatlik
• NHS — Homiladorlikdagi xavotir
• NHS — Homiladorlikdagi tushkunlik
• NHS — Homiladorlikda tez-tez peshobga chiqish va boshqa muammolar
• NHS — Temir tanqisligi kamqonligi
• NHS — Homiladorlikda yeyish mumkin bo‘lmagan taomlar
• NHS — Chekish va tamaki tutunining bolaga ta’siri
• NHS — Homiladorlikda yordam talab qiladigan belgilar
• RCOG — Homiladorlikda tromboz xavfi va uning belgilari
• O‘zbekiston Sog‘liqni saqlash vazirligi — «Antenatal parvarish, xavf guruhidagi homiladorlarni olib borish» milliy klinik protokoli (O‘zbekiston, 2024)