Homiladorlikning 26-haftasi

Bolangiz bu haftada

Shu kunlarda bolangiz hayotida ilk bor ko‘zlarini ochmoqda!

• Ko‘zlar. Bolaning ko‘zlari birinchi marta ochiladi. Uning navbatdagi «mahorati» — ko‘zni pirpiratishni o‘rganish.
• Faollik va dam. Qorningizda hozir harakat ko‘p. Bolaning faol va tinch davrlari tobora aniqroq bilinadi.
• O‘ziga xos marom. Hamma bolalar uchun bir xil «kunlik tepkilar soni» yo‘q. Tepkilarni har kuni o‘ntagacha sanash kabi usullar tavsiya etilmaydi — aynan sizning bolangiz uchun odatiy bo‘lgan harakatlarni bilish va o‘zgarishni sezish muhimroq.

O‘lchami

Bo‘yi boshidan tovonigacha taxminan 35,6 sm, vazni 900 g atrofida — bitta qovoqchadek keladi. Bular — o‘rtacha ko‘rsatkichlar. UZIda ko‘rsatilgan vazn ham taxminiy: u bosh, qorin va son suyagi o‘lchamlariga qarab formula bilan hisoblanadi.

Tanangizda nimalar o‘zgarmoqda

Uchinchi trimestr yaqinlashgani sari charchoq kuchayib, o‘zingizni biroz beo‘xshov his qilishingiz mumkin. Qo‘shimcha vazn va o‘sib borayotgan qorin tananing og‘irlik markazini siljitadi, bu esa muvozanatga ta’sir qiladi. Odatiy ishlaringizga — masalan, avtobus bekatigacha yurishga — ko‘proq vaqt ajrating va o‘zingizga nisbatan sabrli bo‘ling.

• Muvozanat. Zinadan tushayotganda tutqichdan ushlang, sirpanchiq joylarda ehtiyot bo‘ling. Yiqilish yoki qoringa zarba tegish xavfi bor mashg‘ulotlardan voz keching.
• Bosh aylanishi. O‘tirgan yoki yotgan joyingizdan sekin turing. Tik turganda boshingiz aylansa, tezda o‘tiring; chalqancha yotganda aylansa, yonboshingizga o‘giriling.
• Charchoq va kamqonlik. Bu davrda charchash tabiiy hol. Ammo kuchli holsizlik, hansirash, yurakning tez-tez urib ketishi, terining odatdagidan oqarishi va bosh og‘rig‘i temir tanqisligidan kelib chiqadigan kamqonlik belgisi bo‘lishi mumkin — shifokoringizga ayting.
• Unutuvchanlik. Kalitni qayerga qo‘yganingizni tez-tez unutyapsizmi? Buni ba’zan «homiladorlik miyasi» deyishadi. Bu kasallik emas va ilmiy isbotlanmagan: ehtimol, charchoq va xayolingizdagi tashvishlar ko‘pligidandir.
• Boldir tortishishi. Bu holat kechalari tez-tez bezovta qilishi mumkin: oyoq barmoqlaringizni yuqoriga torting yoki mushakni uqalang.

Bu hafta nima qilish kerak

• 26-hafta ko‘rigiga boring. O‘zbekiston milliy protokoliga ko‘ra, rejali ko‘riklardan biri aynan shu haftaga to‘g‘ri keladi. Unda qon bosimi o‘lchanadi, bachadon tubining balandligi va bolaning yurak urishi tekshiriladi, harakatlari haqida so‘raladi, umumiy qon va peshob tahlili olinadi.
• Glyukoza testini rejalashtiring. Protokol bo‘yicha barcha homiladorlarga 26–28-haftalarda glyukoza testi o‘tkaziladi. Rezus-omilingiz manfiy bo‘lsa, shu muddatda qonda antitelolar ham tekshiriladi — natijaga qarab keyingi choralarni shifokor tushuntiradi.
• Temir preparatini to‘g‘ri iching. JSST homiladorlikda har kuni temir va foliy kislotasi ichishni tavsiya qiladi. Kamqonlikning oldini olish va uni davolash dozalari bir-biridan farq qiladi, shuning uchun dozani shifokor belgilaydi. Tabletkani ovqat bilan yoki ovqatdan keyin ichsangiz, nojo‘ya ta’siri kamroq bo‘ladi. Apelsin sharbati bilan ichsangiz, temir yaxshiroq so‘rilishi mumkin, choy, qahva va sutni ko‘p ichish esa temirning so‘rilishini qiyinlashtiradi — tabletkani choy bilan ichmagan ma’qul.
• Nojo‘ya ta’sirni yashirmang. Temir preparatlari ich qotishi, qorin og‘rig‘i, jig‘ildon qaynashi, ko‘ngil aynishiga sabab bo‘lishi, najas rangini to‘q tusga bo‘yashi mumkin. Bunday holatda tabletkani o‘zingizcha to‘xtatmang — shifokorga ayting, u boshqa turini tavsiya qilishi mumkin. Temir tabletkalarini bolalar qo‘li yetmaydigan joyda saqlang: kichik bolalar uchun ortiqcha temir hayot uchun xavflidir.
• Ish joyida o‘zingizni asrang. Og‘ir narsa ko‘tarmang, qo‘shimcha tanaffuslar qiling, o‘tirib dam olish uchun joy bo‘lishini so‘rang.

Ovqatlanish va harakat

• Temirga boy taomlar. Qizil go‘sht, loviya, no‘xat, yasmiq, yong‘oq, o‘rik qoqisi kabi quritilgan mevalar va to‘q yashil bargli sabzavotlarni dasturxoningizga qo‘shing.
• Jigardan voz keching. Jigar temirga boy bo‘lsa ham, homiladorlikda uni yemang: unda A vitamini juda ko‘p, ortiqcha A vitamini esa bolaning rivojlanishiga zarar yetkazishi mumkin.
• Anor va lavlagi — dori emas. Bunday mahsulotlar foydali, lekin tahlilda kamqonlik tasdiqlangan bo‘lsa, ular shifokor buyurgan temir tabletkalari o‘rnini bosolmaydi.
• Harakatni to‘xtatmang. Faol bo‘lish muhim, lekin tanangiz o‘zgarib bormoqda: o‘zingizni tinglang, holsizlansangiz, to‘xtab dam oling.

Yaqinlaringiz qanday yordam berishi mumkin

Muvozanat o‘zgargani uchun og‘ir sumka ko‘tarish, gilam qoqish, baland joylarga chiqish kabi ishlarni turmush o‘rtog‘ingiz yoki oila a’zolaringiz o‘z zimmasiga olsin. Unutuvchanligingiz ustidan kulmasdan, ko‘rik va tahlil kunlarini eslatib turishlari mumkin. 26-hafta ko‘rigiga birga borish ham katta dalda bo‘ladi.

Bilasizmi?

Barcha chaqaloqlar ko‘k ko‘z bilan tug‘iladi, degan gap — afsona. Ko‘z rangi ota-onadan o‘tgan genlarga bog‘liq, jigarrang ko‘z esa eng ko‘p uchraydi. Rang keyin ham o‘zgarishi mumkin, lekin odatda 3 yoshga borib o‘zining doimiy tusini oladi.

Sizga dalda

Sizga barchasini hurmat bilan tushuntirishlarini va ko‘rikni ehtiyotkorlik bilan o‘tkazishlarini so‘rashga haqlisiz. Ko‘rikdan oldin har bir amal nima uchun qilinishini so‘rashingiz, begonalar ko‘rmaydigan sharoit yaratishni yoki tanaffus qilishni iltimos qilishingiz mumkin. Sizning qulayligingiz va roziligingiz muhim.

Darhol shifokorga murojaat qiling, agar:

• bolaning harakatlari kamaysa, to‘xtasa yoki odatdagidan o‘zgarsa — biror narsa yeb-ichib, qimirlashini kutib o‘tirmang, darhol tug‘ruqxonaga boring yoki 103 ni chaqiring;
• ko‘kragingiz og‘risa yoki to‘satdan nafasingiz qattiq qisilsa;
• qindan qon kelsa, ayniqsa boshingiz qattiq aylansa yoki hushdan ketayotgandek bo‘lsangiz;
• qindan suyuqlik oqib yoki sizib chiqsa;
• tana harorati 38 darajaga yetsa yoki undan oshsa;
• peshob qilganda achishish va og‘riq bo‘lsa;
• bosh tinimsiz og‘risa, ko‘rish buzilsa yoki yuz va qo‘llar to‘satdan shishib ketsa.

Manbalar

• NHS — Homiladorlikning 26-haftasi
• NHS — Bolaning harakatlari va qachon yordam so‘rash kerak
• O‘zbekiston Sog‘liqni saqlash vazirligi — Antenatal parvarish milliy klinik protokoli (2024)
• JSST — Homiladorlikda temir qo‘shimchalari
• NHS — Temir tanqisligi kamqonligi
• NHS — Temirga boy taomlar
• NHS — Homiladorlikda vitaminlar va A vitamini
• NHS — Homiladorlikda bosh aylanishi va boshqa noqulayliklar
• NHS — Homiladorlikda jismoniy faollik
• NHS — Ko‘krak og‘rig‘i va nafas qisilishi: tromb belgilari
• NHS — Homiladorlikda qon ketishi
• JSST, PLOS Medicine 2017 — UZI bo‘yicha homila vazni (11-jadval)